บทที่ 3 การรู้สารสนเทศ

1. ความหมาย

    การรู้สารสนเทศ หมายถึง การรู้ถึงความจำเป็นของสารสนเทศ (ข้อมูลข่าวสาร) การเข้าถึงแหล่งสารสนเทศ การพัมนาทักษะการใช้เทคโนโลยีสารสนเทศ การวิเคราะห์และประเมินสารสนเทศ การจัดระบบประมวลสารสนเทศ การประยุกต์ใช้สารสนเทศเพื่อตัดสินใจที่มีประสิทธิผลและสร้างสรรค์ การสรุปอ้างอิงและสื่อสารข่าวสารอย่างมีประสิทธิภาพ ความเข้าใจและยอมรับในจริยธรรรมของข้อมูลข่าวสาร การพัฒนาเจตคตินำไปสู่การเรียนรู้ตลอดชีวิต

ที่มา : http://www.oaep.go.th/images/news/20100210155032.gif

2. ความสำคัญ การรู้สารสนเทศมีความสำคัญต่อความสำเร็จของบุคคลในด้านต่างๆ ดังนี้

    1. การศึกษา การรู้สารสนเทศเป็นสิ่งจำเป็นสำหรับการศึกษาของบุคคลทุกระดับ ทั้งการศึกษาในระบบโรงเรียน การศึกษานอกระบบโรงเรียน การศึกษาตามอัธยาศัย และการเรียนรู้ตลอดชีวิต

    2. การดำรงชีวิตประจำวัน การรู้สารสนเทศเป็นสิ่งสำคัญยิ่งในการดำรงชีวิตประจำวัน เพราะผู้รู้สารสนเทศจะเป็นผู้ที่สามารถวิเคราะห์ประเมินและใช้สารสนเทศให้เกิดประโยชน์สูงสุดแก่ตนเองเมื่อต้องการตัดสินใจเรื่องใดเรื่องหนึ่งได้อย่างมีประสิทธิภาพ

    3. การประกอบอาชีพ การรู้สารสนเทศมีความสำคัญต่อการประกอบอาชีพของบุคคลใดบุคคลหนึ่ง เพราะบุคคลนั้นสามารถแสวงหาสารสนเทศที่มีความจำเป็นต่อการประกอบอาชีพของตนเองได้

   4. สังคม เศรษฐกิจ และการเมือง การรู้สารสนเทศเป็นสิ่งสำคัญโดยเฉพาะสังคมในยุคสารสนเทศ (Information Age) บุคคลจำเป็นต้องรู้สารสนเทศเพื่อปรับตนเองให้เข้ากับสังคม เศรษฐกิจ และการเมือง

   จากวรรณคดีและงานวิจัยต่างๆ สามารถจำแนกทักษะการเรียนรู้ในทศวรรษที่ 21 ได้เป็น 4 ลักษณะคือ

      1.ทักษะสารสนเทศและการสื่อสาร

      2.ทักษะการคิดและการแก้ปัญหา

      3.ทักษะปฏิสัมพันธ์และการชี้นำตนเอง

      4.การรับผิดชอบต่อสังคม

3. องค์ประกอบของการรู้สารสนเทศมีความสามารถดังต่อไปนี้

     1.ความสามารถในการเข้าถึงสารสนเทศ ประด้วยความสามารถด้านกายภาพ และสติปัญญาในการเข้าถึงสารสนเทศด้วยการใช้ความรู้และกลยุทธ์เพื่อคัดสรร แก้ไข วิเคราะห์ สร้างสรรค์และสื่อสาร เช่นซีดีรอม อินเทอร์เน็ต เป็นต้น

     2.ความสามารถในการประเมินสารสนเทศ ประกอบด้วยความสามารถในการสังเคราะห์หรือตีความ โดยอาสัยข้อเท็จจริงและความเที่ยงตรง ซึ่งเป็นพื้นฐานสำคัญในการประเมินสารสนเทศ

     3.ความสามารถในการใช่สารสนเทศ ประกอบด้วยความเข้าใจประเด็นทางเศรษฐกิจ สังคม วัฒนธรรม รวมถึงมารยาทการใช้สารสนเทศ

4. คุณลักษณะและความสามารถในการรู้สารสนเทศ

     1.ตระหนักถึงความจำเป็นของสารสนเทศ

     2.สามารถกำหนดขอบเขตของสารสนเทศที่จำเป็น

     3.เข้าถึงสารสนเทศได้อย่างมีประสิทธิภาพ

     4.ประเมินสารสนเทศและแหล่งสารสนเทศได้

     5.นำสารสนเทศที่คัดสรรแล้วสู่พื้นความรู้เดิมได้

     6.มีประสิทธิภาพในการใช้สารสนเทศได้ตรงตามวัตถุประสงค์

     7.เข้าใจประเเด็นทางเศรษฐกิจสังคมวัฒนธรรมและกฎหมายในการใช้สารสนเทศ

     8.เข้าถึงและใช้สารสนเทศได้อย่างมีจริยธรรมและกฎหมาย

     9.แบ่งประเภทจัดเก็บและสร้างความเหมาะสมให้กับสารสนเทศที่รวบรวมไว้

   10.ตระหนักว่าการรู้สารสนเทศช่วยให้เกิดการเรียนรู้ตลอดชีวิต

ที่มา : http://1.bp.blogspot.com/_AxLbrwG3NTE/RvFe6zZqILI/AAAAAAAAABU/jFNdNQSPW5E/s320/j0197721%255B1%255D2.gif

5. มาตรฐานของผู้รู้สารสนเทศ

    มาตราฐานที่ 1 ผู้เรียนเข้าถึงสารสนเทศอย่างมีประสิทธิภาพ

    มาตราฐานที่ 2 ผู้เรียนประเมินสารสนเทศอย่างมีวิจารณญาณ

    มาตราฐานที่ 3 ผู้เรียนให้สารสนเทศอย่างถูกต้องและสร้างสรรค์

    มาตราฐานที่ 4 ผู้เรียนมีอิสระในการเรียนรู้ ต้องรู้สารสนเทศ

    มาตราฐานที่ 5 ประเมินประสิทธิภาพและประสิทธิผล (Evaluation)

    มาตราฐานที่ 6 ผู้เรียนที่มีอิสระในการเรียนรู้ ต้องรู้สารสนเทศ

    มาตราฐานที่ 7 ผู้เรียนสร้างประโยชน์ต่อชุมชนแห่งการเรียนรู้และสังคมตระหนักถึงความสำคัญของสารสนเทศที่มีต่อสังคมประชาธิปไตย

    มาตราฐานที่ 8 ผู้เรียนสร้างประโยชน์ต่อชุมชนแหล่งการเรียนรู้และสังคมฝึกให้มีพฤติกรรมที่มีจริยธรรม

6. แนวทางการส่งเสริมการเรียนรู้สารสนเทศ  มีการนำไปประยุกต์เพื่อการเรียนการสอนทักษะสารสนเทศในสถาบันการศึกษาต่างๆ โดยมี 6 ขั้นตอน ได้แก่

   ขั้นตอนที่ 1 การกำหนดภาระงาน (Task Definition) เป็นการระบุปัญหา หรือกำหนดขอบเขต

   ขั้นตอนที่ 2 การกำหนดกลยุทธ์แสวงหาสารสนเทศ (Information Seeking Strategies) เป็นการกำหนดว่าแหล่งสารสนเทศใดมีสารสนเทศที่ต้องการ

   ขั้นตอนที่ 3 การกำหนดแหล่งสารสนเทศและเข้าถึงสารสนเทศ (location and Access) เป็นการระบุแหล่งที่อยู่ของสารสนเทศ

   ขั้นตอนที่ 4 การใช้สารสนเทศ (Use of Information) เป็นการอ่าน พิจารณาสารสนเทศที่ต้องการและคัดเลือกข้อมูลข่าวสารที่เกี่ยวข้องออกมาใช้

   ขั้นตอนที่ 5 การประเมินประสิทธิภาพและประสิทธิผล (Evaluation) เป็นการวิเคราะห์สารสนเทศ

   ขั้นตอนที่ 6 ประเมินประสิทธิภาพและประสิทธิผลเป็นการวิเคราะห์สารสนเทศ และนำเสนอสารสนเทศ

    สำหรับประเทศงานวิจัยการพัฒนารูปแบบการรู้สารสนเทศสำหรับไทยมีพื้นฐานจาก The Big 6 Skills Model มี 4 ขั้นตอน ได้แก่

    1.กำหนดภารกิจต้องการรู้อะไร

    2.ตรงจุดเข้าถึงแหล่งคือการหาคำตอบว่าอยู่ที่ไหน

    3.ประเมินสารสนเทศ

    4.บูรณาการวิถีการใช้งาน

ที่มา : http://www.artcartoon.thmy.com/full/00book008.jpg

7. ประโยชน์ของการรู้สารสนเทศ

     รู้ถึงความจำเป็นของสารสนเทศ การเข้าถึงแหล่งสารสนเทศ การพัฒนาทักษะการใช้เทคโนโลยีสารสนเทศ การวิเคราะห์การประเมินสารสนเทศ การจัดระบบประมวลสารสนเทศ การประยุกต์ใช้สารสนเทศ เพื่อการตัดสินใจที่มีประสิทธิภาพ และสร้างสรรค์ การสรุปอ้างอิงและสื่อสารข่าวสารอย่างมีประสิทธิภาพ ความเข้าใจและยอมรับในจริยธรรมของข้อมูลข่าวสาร การพัฒนาเจตคติที่นำไปสู่การเรียนรู้ตลอดชีวิต เพื่อนำไปใช้สู่การรู้สารสนเทศอย่างแท้จริง